Faktura bez VAT – kiedy przedsiębiorca może ją wystawić?
Pod pojęciem faktury bez VAT mogą występować różne sytuacje. Może chodzić o sprzedaż dokonywaną przez podatnika korzystającego ze zwolnienia z VAT. Może chodzić o sprzedaż dla kontrahenta zagranicznego, która nie podlega opodatkowaniu VAT albo o wewnątrzwspólnotową dostawę towarów podlegającą stawce 0% VAT. Może też chodzić o sprzedaż krajową opodatkowaną stawką 0% VAT. Skutki podatkowe tych przypadków są odmienne, a co za tym idzie nie powinny być identyfikowane w ten sam sposób.
Czym jest faktura
Faktura to podstawowy dokument handlowy, który powinien potwierdzać dokonanie sprzedaży towarów lub usług.
Faktura może także potwierdzać wpływ zaliczki.
Faktura może nawet zostać wystawiona przed sprzedażą oraz wpływem zaliczki, ale nie wcześniej niż 60 dni przed tymi czynnościami.
Z kolei faktura korygująca służy do poprawki błędnych danych zawartych na fakturze pierwotnej.
Zwolnienie podmiotowe i przedmiotowe z VAT a faktura bez VAT
Jednym z podstawowych przypadków, w których nabywca otrzymuje fakturę bez VAT jest okoliczność, w której sprzedawca korzysta ze zwolnienia z VAT:
- podmiotowego, czyli nie przekroczył w poprzednim roku i w bieżącym wartości sprzedaży na kwotę 240 000 zł (podatnik rozpoczynający działalność w trakcie roku może korzystać ze zwolnienia, jeżeli przewidywana wartość sprzedaży nie przekroczy limitu obliczonego proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności w danym roku (art. 113 ust. 1 lub 9 ustawy o VAT),
- przedmiotowego, czyli ze względu na rodzaj sprzedawanych towarów lub usług (art. 43 ust. 1 ustawy o VAT).
W przypadku zwolnienia przedmiotowego sprzedawca może:
- być czynnym podatnikiem VAT i korzystać ze zwolnienia z VAT w stosunku do części sprzedaży,
- być podatnikiem zwolnionym z VAT w całości.
Przykład 1
Przedsiębiorca prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług fotograficznych. W rozliczeniu za 2025 r. oraz w 2026 r. wartość sprzedaży nie przekroczyła kwoty 240 000 zł.
Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego, co do zasady nie ma obowiązku wystawiania faktur, ale jest obowiązany wystawić fakturę na żądanie nabywcy w przypadkach przewidzianych w ustawie.
Z racji korzystania ze zwolnienia z VAT, gdy wystawia faktury sprzedaży bez podatku VAT, ze stawką „zw.” i z dopiskiem podstawy prawnej zwolnienia – art. 113 ust. 1 ustawy o VAT.
Nabywca otrzymuje fakturę bez VAT, od której nie ma prawa do odliczenia VAT.
Przykład 2
Przedsiębiorca posiada lokal mieszkalny i wynajmuje go osobie fizycznej wyłącznie na cele mieszkaniowe (korzysta ze zwolnienia z VAT w odniesieniu do przychodów z tej wynajmu na mocy art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o VAT).
Miesięczny czynsz wynosi 2 000 zł. Jeżeli przedsiębiorca wystawi fakturę sprzedaży, w której będzie widniała kwota czynszu to nie ujmuje dodatkowo kwoty VAT 460 zł. Dodatkowo nie powinien zapomnieć o ujęciu podstawy prawnej zwolnienia (przedmiotowego) z VAT – art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o VAT.
Najemca otrzyma w tym wypadku fakturę bez VAT, od której nie ma prawa do odliczenia VAT.
Warto w tym miejscu wspomnieć, iż sytuacja uległaby znacznej zmianie, gdyby lokal był wynajmowany na cele związane z działalnością gospodarczą najemcy. Sam fakt, że przedmiotem najmu jest lokal mieszkalny, nie przesądza jeszcze o zastosowaniu zwolnienia. Znaczenie ma sposób wykorzystania nieruchomości.
Przykład 3
Lekarz prowadzi działalność gospodarczą, w której wykonuje sprzedaż zwolnioną z VAT – usługi ochrony zdrowia oraz opodatkowaną VAT – akcesoria medyczne (niezarejestrowane, jako wyroby medyczne).
Wystawiając fakturę za usługi ochrony zdrowia wpisuje stawkę VAT „zw.” i podaje podstawę prawną zwolnienia z VAT – art. 113 ust. 1 ustawy o VAT. Nabywca otrzymuje fakturę bez VAT.
Natomiast wystawiając fakturę za sprzedaż akcesoriów medycznych wpisuje stawkę 23% VAT, a więc dolicza podatek VAT należny do ceny sprzedaży. Nabywca otrzymuje fakturę z doliczonym VAT.
Faktura bez VAT musi zawierać odpowiednie dane
Podatnik korzystający ze zwolnienia z VAT musi opatrzeć fakturę w odpowiednie dane. Powinna ona spełniać wymagania wynikające z art. 106e ustawy o VAT, z uwzględnieniem przepisów dotyczących faktur wystawianych przez podatników korzystających ze zwolnienia.
Chodzi dodatkowo o art. 106e ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT, który wymaga, aby w przypadku sprzedaży zwolnionej na podstawie:
- art. 43 ustawy o VAT, albo
- art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o VAT, albo
- odpowiednich przepisów wykonawczych na fakturze wskazana została podstawa prawna zwolnienia.
W przypadku sprzedaży zwolnionej należy wskazać podstawę prawną zwolnienia. Może to być przykładowo art. 113 ust. 1 ustawy o VAT albo konkretny punkt art. 43 ust. 1 ustawy.
W praktyce prawidłowy opis może, więc wyglądać następująco:
„Sprzedaż zwolniona z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o VAT”.
W takiej sytuacji faktura nie zawiera kwoty podatku VAT należnego a nabywca otrzymuje fakturę bez VAT.
Faktura bez VAT nie daje nabywcy prawa do odliczenia VAT
Dla nabywcy faktura wystawiona przez podatnika zwolnionego z VAT podmiotowo albo przedmiotowo ma istotną konsekwencję – nie zawiera podatku VAT naliczonego do odliczenia.
Oznacza to, że nie może on z takiej faktury odliczyć podatek VAT, ponieważ on po prostu nie występuje przy sprzedaży zwolnionej z VAT. Nie jest on w żaden sposób ukryty w łącznej kwocie na fakturze do zapłaty.
Takie same konsekwencje wystąpią w przypadku, gdy nabywca otrzyma fakturę za zakup krajowy, w której widnieje stawka 0% VAT.
Natomiast, gdy nabywca otrzyma fakturę ze stawką „np.” (nie podlega opodatkowaniu VAT) od kontrahenta zagranicznego za zakup usług wówczas ma obowiązek doliczyć podatek VAT należny do ceny sprzedaży z faktury, ale i ma prawo ten doliczony VAT odliczyć. W tym wypadku VAT staje się neutralny dla nabywcy.
Taka sama sytuacja wystąpi, gdy polski nabywca otrzyma fakturę od zagranicznego sprzedawcy dokumentującą zakup towarów. U niego będzie to stanowiło wewnątrzwspólnotową dostawę towarów opodatkowaną stawką 0% VAT (powinna ona występować na fakturze), ale u polskiego nabywcy wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów. Sposób rozliczenia VAT u polskiego nabywcy będzie taki sam jak przy zakupi usług od zagranicznego usługodawcy.
Jeszcze o zwolnieniu przedmiotowym z VAT – sprzedaż nieruchomości
Zwolnienie z VAT może dotyczyć również sprzedaży nieruchomości. Przepisy art. 43 ust. 1 pkt 10 i 10a ustawy o VAT przewidują szczególne zasady dotyczące dostawy budynków, budowli lub ich części.
W interpretacji indywidualnej z dnia 29.06.2026 r. o sygn. nr 0113-KDIPT1-1.4012.403.2026.2.RG, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej potwierdził zastosowanie zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 10 do dostawy zabudowanej nieruchomości.
Z kolei w interpretacji indywidualnej z dnia 15.07.2026 r. o sygn. 0111-KDIB3-2.4012.398.2026.2.MN, organ potwierdził zwolnienie dostawy określonych działek zabudowanych na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT.
Przy nieruchomościach szczególne znaczenie ma prawidłowe ustalenie statusu gruntu, budynku, pierwszego zasiedlenia oraz ewentualnych wydatków na ulepszenie. Błędne przyjęcie zwolnienia może oznaczać konieczność rozliczenia VAT od transakcji o bardzo wysokiej wartości.
Bowiem przykładowo w interpretacji indywidualnej z dnia 21.04.2026 r. o sygn. 0111-KDIB3-3.4012.78.2026.2.MAZ, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że sprzedaż określonej niezabudowanej działki nie korzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT, ponieważ grunt miał charakter terenu budowlanego.
Oznacza to, że wystawiona faktura z dopiskiem ww. podstawy prawnej dotycząca sprzedaży działki może być wystawiona tylko, gdy ustawowe przesłanki zwolnienia rzeczywiście zostały spełnione.
Faktura bez VAT a faktura ze stawką 0% albo np VAT
Od czasu do czasu przedsiębiorcy otrzymują fakturę, na której widnieje stawka 0% VAT. W praktyce jest to dla nich faktura bez VAT. Nie muszą płacić podatku VAT dotyczącego danego zakupu, bo nie ma kwoty VAT.
Na gruncie ustawy o VAT jest jednak inaczej. Jeżeli do danej transakcji sprzedaży zastosowana stawkę 0% VAT to oznacza, że jest ona opodatkowana stawką 0% VAT i jednocześnie, że:
- nie jest to transakcja nieopodatkowana VAT,
- nie jest to transakcja zwolniona z VAT.
Przedsiębiorca musi, więc pamiętać, że:
- stawka 0% VAT to nie to samo, co zwolnienie z VAT albo niepodleganie VAT,
- zwolnienie z VAT to nie to samo, co stawka 0% VAT albo niepodleganie VAT,
- niepodleganie VAT to nie to samo, co zwolnienie z VAT albo stawka 0% VAT.
Przykład 4
Czynny podatnik VAT świadczy usługę na rzecz kontrahenta zagranicznego z UE. Po jej wykonaniu wystawił fakturę ze stawką NP (nie podlega opodatkowaniu VAT) i z dopiskiem – „reverse chargé” – opodatkowania VAT dokonuje nabywca usługi (miejscem opodatkowania VAT jest kraj UE siedziby firmy nabywcy).
Zatem powyższa faktura dokumentuje sprzedaż niepodlegającą u polskiego sprzedawcy opodatkowaniu VAT.
Nie dokumentuje ona jednak sprzedaży zwolnionej z VAT ani opodatkowanej 0% VAT.
Podatnik zwolniony z VAT wystawia fakturę z VAT
Zgodnie z art. 108 ustawy o VAT, jeżeli osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku VAT, jest obowiązana do jego zapłaty.
Wykazanie VAT na fakturze przez podatnika zwolnionego z VAT wygeneruje obowiązek jego zapłaty.
Sprzedawca zwolniony z VAT musi w tej sytuacji jak najszybciej wystawić fakturę korygującą usuwającą wykazaną pierwotnie kwotę VAT albo fakturę do zera.
Faktura bez VAT a KSEF
Brak VAT na fakturze nie oznacza zwolnienia z zasad KSEF. Od 2026 r. podatnicy korzystający ze zwolnienia podmiotowego lub przedmiotowego z VAT są objęci obowiązkiem wystawiania faktur w KSEF, jeżeli dana faktura podlega temu obowiązkowi. Niemniej do końca 2026 r. funkcjonuje szczególne rozwiązanie pozwalające tym podatnikom wystawiać faktury elektroniczne lub papierowe poza systemem, jeżeli łączna wartość sprzedaży dokumentowanej takimi fakturami w danym miesiącu nie przekracza 10 000 zł brutto. Dotyczy to jednak tylko okresu kwiecień 2026 r. grudzień 2026 r.
