Państwowa Inspekcja Pracy od lipca 2026 roku zyskała nowe uprawnienia w zakresie kontroli i wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie zmiany umów zlecenia/B2B w stosunek pracy. W niniejszym wpisie przybliżamy treść nowych regulacji, procedurę kontrolną, a także podpowiemy jak zabezpieczyć się przed nowymi regulacjami.

Nowe uprawnienia kontrolne PIP – co mówią przepisy?

Zmiany, które istotnie rozszerzają kompetencje PIP, będące przedmiotem niniejszego wpisu, zostały unormowane w ustawie z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy.

Kluczowe zmiany w obszarze przepisów prawa, które traktują o nowych uprawnieniach PIP to:

• prawo do kontroli pracodawcy w zakresie zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, powinna być zawarta umowa o pracę (art. 13 pkt 1 ustawy o PIP),
• prawo do stwierdzania w drodze decyzji istnienia stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach odpowiadających zatrudnieniu w ramach umowy o pracę. Warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie polecenia usunięcia naruszenia (art. 11 ust. 1 pkt 7a oraz ust. 2 ustawy o PIT),
• wnoszenie powództwa na rzecz obywateli w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, a także wstępowanie, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium (art. 10 ust. 1 pkt 11 ustawy o PIT),
• zwracanie się do właściwego terytorialnie inspektora pracy w celu wezwania osoby przebywającej na obszarze jego działania do złożenia wyjaśnień lub zeznań związanych z kontrolą (art. 23a ustawy o PIP),
• możliwość prowadzenia kontroli w sposób zdalny, w tym za pomocą transmisji online (art. 23 ust. 1 pkt 2a oraz 26 ust. 5-8 ustawy o PIP).

Jak w praktyce może wyglądać kontrola i wydanie decyzji? Odwołanie od decyzji. Kluczowe może być skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika!

Tytułem wstępu należy istotnie wyeksponować fakt, iż rekomendowane jest, aby przedsiębiorca, który stanie w obliczu kontroli PIP, gdzie składane będą m.in. wyjaśnienia/zeznania korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który zna procedury i wspomoże w przygotowaniu się do złożenia wyjaśnień, czy też opracowaniu dokumentacji będącej przedmiotem kontroli. Wysoce ważne jest niepopełnienie błędów w toku zbierania materiału dowodowego przez PIP, bowiem jeśli sprawa finalnie trafi do sądu, będzie to istotnie rzutować na finał całej sprawy.

Jak w praktyce może wyglądać kontrola i co będzie przedmiotem zainteresowania inspektorów przedstawiamy poniżej:

1. W toku kontroli umów cywilnoprawnych punktem odniesienia będzie art. 22 Kodeksu pracy, który normuje cechy stosunku pracy, tj. w szczególności wykonywanie pracy pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.
2. Kontrola polegać będzie na weryfikacji dokumentów, składaniu zeznań/wyjaśnień, czego efektem może być wydanie polecenia do usunięcia naruszeń i zawarcia umowy o pracę.
3. W przypadku gdy, kontrola wykaże istnienie stosunku pracy, w sytuacji, gdy zamiast umowy o pracę zawarto umowę zlecenie, PIP wyda polecenie usunięcia naruszeń. Jeżeli:

1. przedsiębiorca usunie naruszenia i dokona zmiany umowy, kontrola nie zakończy się wydaniem decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy,
2. przedsiębiorca nie zastosuje się do polecenia inspektora, wówczas ten może wystąpić do okręgowego inspektora pracy z wnioskiem o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie przekształcenia błędnie zawartej umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.

Od decyzji przedsiębiorca może się odwołać w ciągu miesiąca na zasadach przewidzianych w ustawie Kodeks postępowania cywilnego. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej udostępnia pytania i odpowiedzi w obszarze omawianego zagadnienia: https://redakcja.www.gov.pl/web/rodzina/Reforma-PIP-Odpowiedzi .

Zabezpieczenie się przed nowymi przepisami – jakie kroki może podjąć przedsiębiorca aby uniknąć sankcji?

W celu zminimalizowania ryzyka związanego z nowymi uprawnieniami PIP każdy przedsiębiorca zatrudniający lub planujący zatrudnienie w ramach umowy B2B, czy innej umowy cywilnoprawnej, winien rozważyć zasadność i prawidłowość stosowania tego typu umów. Trudna do obrony może okazać się sytuacja, w której część osób wykonująca tożsame obowiązki zatrudniona jest w oparciu o umowę o pracę, a część w ramach umów B2B. Ważna jest też konstrukcja umów cywilnoprawnych – umowy cywilnoprawne nie powinny nosić znamion charakterystycznych dla umów o pracę takich jak np. praca w stałych godzinach, odpowiedzialność za wykonywane czynności, czy prawo do płatnego urlopu. Reasumując każdy przedsiębiorca winien przeanalizować zawarte umowy, a analizę umów warto zlecić działowi prawnemu.

Implementacja nowych uprawnień PIP dała przedsiębiorcom możliwość zwrócenia się z wnioskiem o interpretację indywidualną. Interpretacje wydaje Główny Inspektor Pracy rozstrzygając, czy zawarty we wniosku stosunek umowny stanowi w rzeczywistości stosunek pracy. Narzędzie to zostało uregulowane w art. 14b ustawy o PIP. Zapisano tam również, że wydana interpretacja indywidualna jest przekazywana niezwłocznie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajowej Administracji Skarbowej. Uzyskanie negatywnego stanowiska rodzi więc dla przedsiębiorcy ryzyko, iż o nieprawidłowościach w jego dokumentacji dowiedzą się inne organy, które mogą prowadzić własne kontrole.

Abolicja. Ryzyka podatkowe i składkowe. Przedawnienie roszczeń. Wymiana informacji z ZUS i KAS

Zamykając rozważania w przedmiocie nowych uprawień PIP końcowo tylko zasygnalizujemy kilka dodatkowych wątków, które mogą być przedmiotem zainteresowania przedsiębiorców:

• po pierwsze roczna abolicja liczona od momentu wejścia przepisów w życie, czyli dobrowolne przekształcenie umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Owszem pozwoli to uniknąć ewentualnej kary, aczkolwiek ryzyko domiaru składek i tak pozostaje,
• po drugie wspomniana wcześniej wymiana informacji m.in. z ZUS, który otrzyma nie tylko interpretacje indywidualne, lecz dodatkowo ustalenia z kontroli przedsiębiorców (art. 14a ustawy o PIP).,
• po trzecie wszczęcie postępowania w sprawie decyzji przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych, z kolei odwołanie od decyzji ws ustalenia stosunku pracy i skierowanie sprawy do sądu sprawi, że okres przedawnienia składek ZUS ulegnie zawieszeniu.

Podsumowując podkreślić należy, że zmiany w ustawie o PIP niosą za sobą poważne zmiany i ryzyka, które należy analizować na wielu płaszczyznach szczególnie w sytuacji, gdzie mamy do czynienia z wymianą informacji pomiędzy PIP, ZUS i KAS.

Autor: Łukasz Kluczyński