Praca na rzecz byłego pracodawcy nie zawsze wykluczy preferencje w ZUS
Praca na rzecz byłego pracodawcy nie zawsze spowoduje utratę prawa do ulg w ZUS. Warto zadać sobie pytania – czego dokładnie dotyczy warunek zakazu pracy na rzecz byłego pracodawcy w kontekście ulg w ZUS? Kiedy praca na rzecz byłego pracodawcy spowoduje utratę prawa do ulg w ZUS, a kiedy nie? Jakich ulg w ZUS dotyczy ten warunek? Jak na ten aspekt zapatruje się ZUS?
Ulgi w ZUS
Ustawodawca przewidział dla przedsiębiorców 3 rodzaje ulg skutkujących opłacaniem niższych składek ZUS. Mowa tu o:
- uldze na start – opłacanie przez 6 pełnych miesięcy tylko składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia działalności, jako osoba fizyczna – art. 18 ustawy z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480),
- uldze ZUS preferencyjny – opłacanie maksymalnie przez okres 24 miesięcy niższych składek ZUS społecznych z tytułu prowadzenia działalności, jako osoba fizyczna stanowiących 30% z minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w roku, w którym opłaca się te składki – art. 18a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199),
- uldze Mały ZUS plus – opłacanie maksymalnie przez 36 miesięcy w ciągu okresu 60 miesięcy niższych składek ZUS społecznych z tytułu prowadzenia działalności, jako osoba fizyczna, obliczanych od dochodu (przychodu) z działalności gospodarczej – art. 18c ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199).
Skorzystanie z wszystkich wyżej wymienionych ulg wymaga spełnienia ustawowych warunków.
Ulgi w ZUS – kto może skorzystać
Z ulgi na start, ZUS-u preferencyjnego oraz Małego ZUS-u Plus może skorzystać osoba fizyczna:
- samodzielnie prowadząca działalność (również z pracownikami, zleceniobiorcami, osobami współpracującymi),
- prowadząca działalność, jako wspólnik spółki cywilnej.
Ulgi w ZUS i wspólny mianownik dotyczący jednego z warunków
Ulga na start, ZUS preferencyjny, ulga Mały ZUS Plus wymagają spełnienia kilku ustawowych warunków.
ISTOTNE:
Z ulgi na start, ZUS-u preferencyjnego, ulgi Mały ZUS Plus nie skorzystają osoby fizyczne, które:
- prowadzą działalność gospodarczą, lub
- rozpoczną prowadzenie działalności
a wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.
Ten warunek musi być wypełniony przez skorzystanie z ulg jak i w całym okresie korzystania z nich.
Najkrócej mówiąc, jeżeli osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą oraz:
- zrealizuje sprzedaż towarów i usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, z którym miała lub wciąż ma zawartą umowę o pracę, oraz
- zakres sprzedaży w ramach prowadzonej działalności odpowiada takim samym czynnościom, jakie wykonywała lub wciąż wykonuje w ramach umowy o pracę z byłym lub obecnym pracodawcą
– wówczas osoba ta traci prawo do ulgi na start, ZUS-u preferencyjnego, ulgi Mały ZUS albo nie będzie miała prawo do tych ulg, jeżeli jeszcze z nich nie skorzystała.
Potwierdza to stanowisko Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrażone w interpretacji indywidualnej z dnia 19.01.2023r. o sygn. DI/100000/43/24/2023, w której to objaśnia:
„(…) Z powyższego wynika, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej Wnioskodawca będzie wykonywał czynności na rzecz byłego pracodawcy, które wykonywał w bieżącym i poprzednim roku kalendarzowym przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w ramach stosunku pracy.
Zachodzi w tym przypadku negatywna przesłanka określona w art. 18a ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 18a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż mowa jest w tym przepisie o czynnościach wykonywanych przez przedsiębiorcę na rzecz byłego pracodawcy, które wykonywał w ramach stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym przed rozpoczęciem działalności gospodarczej.
Pod pojęciem „byłego pracodawcy”, o którym mowa w ww. przepisie należy rozumieć każdego pracodawcę, na rzecz, którego praca była wykonywana dotychczas tj. przed dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności, w tym pracodawcę, z którym prowadzący działalność nie rozwiązał umowy o pracę. Innymi słowy, za byłego pracodawcę należy uznać podmiot, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym przedsiębiorca wykonywał w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.
W opisanej sytuacji, co zostało podkreślone przez wnioskodawcę, przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej był on związany ze podmiotem, z którym zamierza podjąć współpracę stosunkiem pracy
Zatem w sytuacji, gdy po wykorzystaniu prawa do niepodlegania ubezpieczeniom społecznym w oparciu o art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców, w okresie kolejnych 24 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej (bez względu na zakres lat, które obejmuje * tu lata 2022-2024) osoba prowadząca działalność gospodarczą, która podejmie współpracę z byłym pracodawcą i w ramach tej współpracy będzie wykonywała czynności, które wykonywała w ramach stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym przed rozpoczęciem działalności gospodarczej nie może opłacać składek na ubezpieczenia społeczne od podstawy wymiaru nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. (…)”.
W czym zatem tkwi trudność zastosowania powyższego zakazu?
Praca na rzecz byłego pracodawcy nie zawsze wykluczy preferencje w ZUS
Praca na rzecz byłego pracodawcy nie zawsze wykluczy preferencje w ZUS. W czym tkwi problem?
Chodzi o zakres wykonywanych czynności w ramach prowadzonych działalności oraz zakres czynności wykonywanych w ramach stosunku pracy na rzecz byłego / aktualnego pracodawcy.
Jeżeli choć jedna czynność z tytułu sprzedaży towarów lub usług w prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności
zawiera się w zakresie czynności wynikających z umowy o pracę zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a byłym / aktualnym pracodawcą skutkuje to UTRATĄ PRAWA DO ULGI NA START, ZUS PREFERENCYJNY, ULGI MAŁY ZUS PLUS.
Zatem wystarczy aby zakres wykonywanej przez daną osobę działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy tylko w części pokrywał się z czynnościami wykonywanymi w ramach łączącego ją uprzednio z tym pracodawcą stosunku pracy.
W takim wypadku osoba ta (rozpoczynająca prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej) nie będzie miała prawa do opłacania niższych składek ZUS w ramach ww. ulg.
Natomiast gdy wykonywana praca w ramach prowadzanej działalności ma zupełnie inny charakter, niż zakres czynności wykonywanych w okresie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę – osoba prowadząca działalność może skorzystać z ww. ulg.
Co więcej warunek nie wykonywania działalności na rzecz byłego pracodawcy dotyczy całego okresu korzystania z ww. ulg:
- w przypadku ulgi na start przez okres 6 miesięcy korzystania z ulgi,
- w przypadku ZUS preferencyjnego przez okres 24 miesięcy korzystania z ulgi,
- w przypadku Małego ZUS-u Plus przez okres 36 miesięcy korzystania z ulgi
– a także okresu zanim przedsiębiorca z nich skorzysta (bieżący rok, w którym przedsiębiorca rozpoczyna korzystanie z ww. ulg oraz rok poprzedni poprzedzający rok rozpoczęcia korzystania z ww. ulg).
Przykład 1
Osoba fizyczna rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w dniu 15.06.2025r. i od tej daty zarejestrowała się do ZUS preferencyjnego (nie korzystała z ulgi na start).
W 2024r. świadczyła pracę na rzecz byłego pracodawcy na podstawie stosunku pracy.
W toku prowadzenia działalności wystawiła fakturę na rzecz tego byłego pracodawcy.
Faktura zawierała wiele pozycji w tym jedną, która dotyczyła tych samych czynności, jakie realizowała na rzecz byłego pracodawcy na umowę o pracę w 2024r.
Od dnia rozpoczęcia wykonywania tej czynności przedsiębiorca traci prawo do ZUS preferencyjnego.
Przykład 2
Osoba fizyczna prowadząca samodzielnie działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług fryzjerskich, korzysta z ulgi na start. Ponadto posiada umowę o pracę. Przedsiębiorca czasami wystawia fakturę na dodatkowe usługi na rzecz aktualnego pracodawcy tj. na sprzątanie.
Usługi sprzątania nie wchodzą w skład przedmiotu w prowadzonej działalności ani nie były wykonywane na podstawie umowy o pracę.
W takiej sytuacji osoba fizyczna nie utraci prawo do ulgi na start.
Powyższe potwierdzają liczne stanowiska Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych np. wyrażone w interpretacji indywidualnej z dnia 05.05.2025r. o sygn. DI/100000/43/272/2025.
